GIỚI THIỆU CHƯ YANG SIN SỐ 285 - tác giả TRẦN THỊ ÁNH NGUYỆT

Tác giả TRẦN THỊ ÁNH NGUYỆT

PHÉP THỬ

Truyện ngắn

Trời sắp đổ cơn mưa, mây đen đang ùn ùn kéo về đằng đông. Những ánh chớp lóe lên, bầu trời như bị xé ra từng mảnh. Tiếng sấm ầm ầm gào thét. Mưa bắt đầu ào ào trút xuống. Hình như ông trời cũng chia sẻ nỗi lòng chua xót đang dâng lên cuồn cuộn trong lòng Hương.

Hương quá bất ngờ trước ý định của Nam. Cô như người bị mộng du khi nghe Nam muốn dùng phẩm hạnh của mình để đánh đổi nấc thang danh vọng. Hương đau lòng đến mức trái tim như bị ai bóp nghẹt. Cảm giác nghẹn đắng ứ lên cổ, ngập đầy trong lồng ngực. Những lời Nam nói như cái hố đen sâu thẳm nuốt trôi bao niềm vui, bao hi vọng.

- Mong em vì anh mà chịu hi sinh. Đây là cơ hội duy nhất để chúng ta đổi đời. Anh biết em sẽ thiệt thòi nhưng sau thiệt thòi ấy hai ta không bị gánh nặng chật vật của cuộc sống đè nặng. Nước mắt cô như cơn hồng thủy tràn khỏi bờ. Cô nghe trong cảm giác hụt hẫng và choáng váng. Nam lại thẽ thọt thuyết phục cô.

- Em đồng ý, ông giám đốc sẽ cất nhắc anh lên trưởng phòng tổ chức.

Chúng ta sẽ có được tất cả, em ra trường có việc làm ổn định, mình tổ chức đám cưới và mình có con rồi con mình sẽ có được sống đầy đủ. Chúng ta quá nghèo không thể hạnh phúc nếu lấy nhau. Em không nghĩ cho anh thì phải nghĩ đến cho những đứa con sau này của chúng ta.

Rồi Nam hứa hẹn đủ điều như đang mở ra cánh cửa của một lâu đài hạnh phúc trong một tương lai rất gần nếu cô đồng ý. Cô tuyệt vọng, bế tắc lẫn đau khổ. Tâm hồn cô như một đám mây đen trĩu nặng muốn vỡ tung ra muôn triệu hạt mưa.

- Em không ngờ rằng anh có thể biến người yêu mình thành “vật tế lễ”. Em đã yêu nhầm người rồi ư?

Cô giương mắt nhìn Nam trân trân. Nam nghĩ trong một lúc không thể thuyết phục được Hương bởi anh biết, Hương tuy ngây thơ và cả tin nhưng cô rất coi trọng tiết hạnh của mình. Người ta thường bảo mật ngọt chết ruồi, phụ nữ chết vì đàn ông khéo, phải tìm cách để cô ấy tự nguyện. Trước tiên phải xoa dịu nỗi đau của Hương.

- Anh hồ đồ quá, sao anh lại làm như thế với người mình yêu hơn chính bản thân mình cơ chứ. Tha thứ cho anh nha em, anh sẽ không nhắc đến chuyện đó nữa.

Nam dùng những lời lẽ của một người đàn ông từng trải trong tình trường khiến cô quên chuyện vừa xảy ra, cô lại muốn dụi đầu vào ngực để tìm sự bình yên. Rồi Nam lại hết lòng chăm sóc, yêu thương và chiều chuộng Hương và thủ thỉ vào tai cô những lời như rải thảm bằng những cánh hồng lung linh. Cô tin anh thật lòng yêu mình và đời cô sẽ xanh màu hạnh phúc khi có Nam bên cạnh. Mấy ngày nay, lòng cô như se sắt lại khi nghe tiếng thở dài liên hồi của Nam. Đêm đêm, Nam không ngủ mà cứ đi đi lại lại trong phòng như một con thú bị trúng thương. Chỉ mấy ngày mà trông Nam gầy rộc, dáng vẻ bơ phờ và hốc hác. Những hình ảnh đó đã chạm đến đỉnh của sự xót xa trong lòng Hương. Chiều nay, Nam về nhà với hơi men nồng nặc, khuôn mặt lộ vẻ sự tuyệt vọng của một người trong cảnh khốn cùng.

- Có lẽ, anh bị chặn hết cơ hội rồi em ạ. Em không đồng ý, ông ấy sẽ đuổi việc anh. Thôi anh đành chấp nhận, anh sẽ làm những công việc lao động chân tay nặng nhọc miễn là có em bên cạnh. Nhưng anh chỉ sợ sau này không lo nổi cuộc sống cho em và con. Nam ngả vào lòng cô rồi khóc hu hu như một đứa trẻ, Hương rối bời, mềm nhũn khi đứng trước những giọt nước mắt của người đàn ông mà cô yêu thương. Hương đang nhói lên trước nỗi khổ của Nam, Cô nghĩ “Anh ấy yêu và có thể làm tất cả vì mình, hạnh phúc của mình cũng chính là hạnh phúc của người mình yêu, đành phải hi sinh…”. Lòng quặn đau khi cô nói với Nam - Anh! Em sẽ đi.

* * *

Con đường đến khách sạn mờ trắng và hun hút trong cơn giông. Đứng trước số phòng mà Nam đã đưa sẵn, chân Hương như bị đeo đá, cô run rẩy như chú thỏ non đứng trước con sói dữ, toàn thân cô tê cứng không thể cựa quậy được. Chỉ cần cửa phòng mở ra, cô bước vào, người đàn ông ở trong phòng kia sẽ lao vào cô như vồ một con mồi, đôi mắt long sòng sọc như hổ đói, mùi rượu nồng nặc sẽ phả vào gương mặt cô. Nghĩ đến cảnh tượng đó, tim cô đập loạn xạ và cảm giác ngộp thở như đang chìm sâu dưới đáy đại dương. Cửa mở, tâm thần Hương bấn loạn. Cô nghe giọng sắc lạnh của ông giám đốc.

- Mời cô vào.

Hương sợ hãi tột cùng, toàn thân Hương co rúm như đang đi trong bãi tha ma đầy khí lạnh…

* * *

Hương về mà lòng buồn miên man như cơn ngâu tháng bảy. Nam đang chờ Hương ở cửa. Cô vào, Nam liền ôm vào lòng và thầm thì.

- Em về rồi, chắc mệt lắm để anh làm cho em một ly nước cam.

Nếu trước kia sự quan tâm đó sẽ làm cô cảm động biết bao nhưng bây giờ cô lại thấy đó là một sự giả tạo. Cô lạnh lùng gỡ tay Nam.

Anh đừng chạm vào người tôi, anh đã lợi dụng tình yêu của tôi. Cái tội của tôi là đã yêu anh đến mức mù quáng.- Em đừng nói anh như thế sẽ làm anh đau. Tình yêu của anh… - Anh im đi. Hương liền mở đoạn băng mà ông giám đốc đã ghi âm phát ra lời khúm núm của Nam “Xin anh hãy cho em vị trí đó, em sẽ dùng mọi cách để cô ấy bằng lòng phục vụ anh. Phụ nữ mà anh, họ giống như một tảng băng, lúc đầu cứ tưởng là cứng nhưng khi gặp nhiệt độ cao thì lập tức biến thành nước, mềm nhũn và em sẽ nhanh chóng tạo được độ cao để cô ấy tự nguyện đến với anh. Nếu anh muốn, em sẽ tìm cách biếu cô ấy cho anh luôn”. Sự buồn tủi dâng đầy trong khóe mắt Hương. Cô cố giữ sự bình thản nhưng trong ngực như có ngàn con sóng cuồn cuộn cuốn trôi tất cả tình yêu cô dành cho Nam. Cô lại nhớ đến cuộc gặp gỡ giữa cô và ông giám đốc tại khách sạn. Khi ấy, thấy ông giám đốc, cô run như cây sậy trước gió, ông vội lên tiếng - Hôm nay, tôi gọi cô đến đây là muốn dùng phép thử với cậu Nam, xem cậu ấy khi đặt người mình yêu và danh vọng lên bàn cân thì cậu ấy sẽ nghiêng về bên nào. Nhưng thật không ngờ… Gương mặt ông như một đám mây đen trĩu nặng. Ông nhìn cô như muốn tuôn ra những ẩn ức sâu kín mà ông đã cố gắng chôn chặt bấy lâu nay - Tôi sẽ kể cho cô nghe một chuyện đau lòng trong cuộc đời tôi. “Trước đây, tôi có cô em gái mà tôi đã dành trọn tình yêu thương, dày công chăm sóc từ khi lên mười. Hai anh em tôi sớm trở thành côi cút khi cha mẹ mất đi trong một tai nạn thảm khốc. Cuộc sống côi cút bơ vơ với sự vất vả oằn nặng trên đôi vai của một thiếu niên vừa bước vào ngưỡng cửa trung học phổ thông. Tôi tìm mọi cách kiếm sống để tự lo cho mình và em gái. Tuy cuộc sống mệt nhọc nhưng khi nhìn vào em gái mang vóc dáng hiền hòa của mẹ và nét mặt đôn hậu của cha đã cho tôi cái cảm giác ấm áp của gia đình. Sự bù đắp cho những tháng ngày vất vả là khi cô em gái xinh đẹp đến với giảng đường đại học. Niềm vui đong đầy và tôi nghĩ rằng: Mình sắp hoàn thành nhiệm vụ của một người anh. Nhưng một ngày, tôi như chết lặng khi đứa em gái mà mình yêu thương hơn bản thân đã kết liễu cuộc đời ở cái tuổi tưởng chừng lúc nào cũng có cả ngàn sao lấp lánh trên bầu trời bao la. Vì người yêu của cô ấy dùng mọi cách thuyết phục em tôi dùng phẩm tiết đổi lấy chức tước cho hắn. Khi đã đạt được mục đích, hắn đã bỏ rơi cô ấy như vứt bỏ một chiếc áo cũ nhàu nát. Hình ảnh em gái nằm bất động bởi thuốc ngủ trong căn phòng đặc sánh hương hoa huệ trắng luôn là một vết dao cứa thật sâu trong tim tôi”. Nỗi đau đang dồn cả lên gương mặt, ông đưa cho cô một tấm ảnh. Hương rất ngạc nhiên bởi cô gái trong tấm ảnh sao giống mình quá - Cô rất giống em gái tôi nên tôi muốn dùng phép thử tình yêu để xem bản chất của cậu Nam có khốn nạn như người yêu của em gái tôi không? Tình yêu vốn dĩ không thể đong đếm nhưng phải qua những thử thách để minh chứng. Nếu cậu Nam biết trân trọng tình yêu thì cậu ấy sẽ có tất cả. Còn bây giờ, tôi không muốn thấy con người xấu xa đó nữa. Nếu cô cần sự giúp đỡ, tôi luôn sẵn lòng. Bởi vì từ khi thấy cô, tôi đã coi cô như là em gái của mình. Hương thấy lòng chát đắng và vỡ vụn, cố không khóc nhưng thấy cay cay ở sống mũi. Cô phải chớp mắt nhanh và quay mặt đi để ngăn lại những giọt nước mắt đang chực dâng tràn. Cô đã hiểu Nam chỉ coi cô là món hàng hóa có giá trị tạm thời để anh ta đổi một vị trí trong công ty. Cô cay đắng kể cho Nam nghe chuyện diễn ra ở khách sạn. Nghe xong, mặt Nam trắng bệch như mặt manơcanh. Ánh mắt giảo hoạt ngày nào trở nên thất thần. Hương không biết trong đôi mắt ấy đang sợ chiếc ghế “mạ vàng” lấp lánh dần biến mất hay sợ bóng dáng cô đang xa dần. Hương như người tỉnh cơn mơ. Ngoài trời, cơn giông đã đi qua. Cô sẽ lãng quên những mất mát và đau thương như mùa xuân lãng quên những chiếc lá héo úa của mùa cũ để đi tìm những ngày tháng bình yên sau những va vấp của cuộc sống. Mưa tạnh, trên vòm cây vẫn còn lấp lánh những giọt nước màu xanh dưới ánh mặt trời.

GIỚI THIỆU CHƯ YANG SIN SỐ 285 - tác giả LINH GIANG

MÊ CUNG

Truyện ngắn 

1.                                                            

Gã ghét kiến. Tất cả các loại họ nhà kiến. Kiến đen, kiến đỏ, kiến nhỏ, kiến to, kiến càng, kiến gió.

Người ta vẫn thường phác thảo những lời hoa mĩ để tụng ca về “đạo đức”, về sự cần cù, chăm chỉ của loài kiến. Chẳng qua, họ muốn bóng gió, ẩn dụ về đạo đức của chính mình.

Gã biết rằng, bọn kiến, hiển nhiên đã bước chân vào từ chương, chữ nghĩa từ lâu lắm rồi. Kiến, bọn nhà kiến, theo như gã nhận thấy, chúng bắt đầu biến thành đề tài lảm nhảm với những câu chuyện kể mang tính chất khuyên răn, dạy dỗ nhàm chán.

Đó là một lí do quái đản, khiến gã ghét loài kiến.

Thêm một lí do nữa. Gã hẳn nhiên biết rằng, dân số của chúng không phải ít. Chúng sinh sôi nảy nở thành bầy, thành đàn, nối đuôi nhau khắp hang cùng ngõ hẻm. “Hẳn là, kiến cũng chẳng khác gì loài người mấy”, gã nghĩ. Chúng thường kéo bầy đàn xếp thành từng hàng dài mỗi khi phát hiện được miếng mồi ngon. Chẳng phải vì thế mà gã ghét kiến. Còn vài lí do khác. Dẫu, khá ngớ ngẩn. Gã nghĩ, chúng thật phiền phức. Gã thường lẩm bẩm một mình: “Chúng có mặt ở khắp mọi nơi. Hốc nhà. Bờ tường. Cạnh cửa sổ. Hay trong lỗ khóa chốt”. Bất ngờ, gã phát hiện ra chúng rủ rê nhau, kéo thành từng nhóm một khiêng xác những con muỗi gã vừa vứt xuống nền nhà bóng loáng. Thỉnh thoảng chúng bò lổm ngổm trên tay gã, trên mặt gã, trên tóc gã.

Những con muỗi thèm máu. Những con muỗi chỉ biết kiếm ăn bằng cách hút máu. Gã không đề cập đến loại máu nào. Chắc chắn, bọn muỗi sẽ chẳng loại trừ bất kì đối tượng máu, nhóm máu nào. Miễn rằng đó là máu. Những con muỗi thèm máu, gã dám chắc: "Chúng sẽ lựa loại máu thơm nhất để bắt đầu cuộc đi săn thầm lặng trong bóng tối".

2.

Gã đang vẽ. 

Một bức tranh về bọn kiến, (họ nhà kiến và những cái hang), đột nhiên ai đó gõ cửa. Gã không buồn mở. Tiếng gõ rớt xuống đáy vực, rồi lặng im. Gã bị lạc vào mê cung của kiến. Những cái hang rất nhỏ, nhưng nhiều lối rẽ như một mê cung không có cửa thoát hiểm. Gã thì thào: “Tao sẽ nhốt hết chúng mày vào đây. Để xem, sự cần cù, kiên nhẫn có đủ tìm được lối ra chăng?”. Gã gượm nghĩ: “Ném xác muỗi vào trong hang chắc sẽ huyên náo lắm.”.

Cây vợt muỗi bằng điện made in china, hạn sử dụng ba tháng, không bảo hành vung lên hạ xuống trong tay gã. Xác muỗi rớt trên nền nhà liên tục. Bọn kiến phấn khích. Chúng dàn trận, sắp xếp đội hình trước mặt gã. Chúng ở khắp mọi nơi, mọi hóc hẻm, bờ tường, gờ cửa, hay trên những tổ mối vừa ụ đất lên khi trời mưa. Vài con kiến lạc đàn, hồn nhiên đánh đu, nhích chân từ từ trên cánh tay, trên mắt, trên mũi gã. Chán chường, gã quay lại với việc vẽ. Gã vẽ mê cung cho kiến và muỗi. Mê cung hình nấm mộ, nhiều hang, vô số ngã rẽ, nhưng không có lối ra.

Đám muỗi vù vù lượn xung quanh gã. Con này chết chưa kịp ngáp, chưa kịp giãy đành đạch, con khác đã hú hét vo ve trêu tức bên tai. Gã lại cầm chiếc vợt lưới điện lên, quơ loạn xạ. Một vài tiếng nổ lách tách. Một vài tiếng nổ ran giòn. Xác muỗi  bị đốt cháy, đen thui, không còn nhận dạng được, như xác người tự thiêu. Gã gom chúng thành từng nhúm, rồi ném hết vào bức tranh mê cung. Bọn kiến vẫn cần mẫn, cụng râu báo hiệu cho nhau việc chưa tìm thấy lối ra. Chúng quên bẵng những con mồi.

3.

Gã lại để tâm đến sự vụ ghét bỏ những con kiến. Nhưng, có bận, gã nhận ra, gã bắt đầu cảm thấy hứng khởi với việc giết đám muỗi. Sau khi vẽ mê cung cho loài kiến, thư thả, gã lại cầm vợt lưới điện lên đi bắt muỗi. Gã thích nghe tiếng nổ tanh tách khi muỗi bị thiêu cháy. Trò chơi đã được lập trình. Vòng quanh.

Những ngày đẹp trời, gã thường mang giá vẽ ra phía bìa rừng gần nhà. Cảnh vật sinh động bên ngoài sẽ khiến gã dễ thở và phát lộ nhiều ý tưởng sáng tạo. Gã vẽ dưới ánh nắng buổi sớm, những tia sáng thường len lỏi qua các tầng lá thủng và chiếu thẳng vào mắt gã. “Phải có nhiều hơn một mê cung, để nhốt chúng vào những ụ đất hình nấm mộ, cho đến khi chúng không chỉ biết mỗi việc tập trung dàn trận và tha mồi”, gã vừa vẽ vừa thì thào.

4.

Khi mùa đông không còn hốt hoảng ùa vào căn phòng trống trải này, gã phát hiện ra, chính gã mới là kẻ bị bao vây, dàn trận, và bị biến thành đối tượng săn lùng của bọn muỗi. Nhiều bận, gã chỉ muốn buông niềm say mê của mình xuống nền gạch hoa màu xám. Sáng tạo không hẳn chỉ vẽ những hang ổ của kiến, nuôi dưỡng kiến trong các bức tranh hỗn độn màu sắc.

Bọn muỗi vẫn đều đặn đâm vòi vào thịt da gã.

Một ngày đẹp trời khác, bình minh vừa vặn nở tròn đầy phía sau chân núi, và đậu lại trên các tầng lá thủng. Người đi làm nương rẫy sớm trên các sườn đồi phát hiện những đàn kiến, có rất nhiều kiến. Từ kiến to, kiến nhỏ, kiến màu cánh gián, cho đến kiến đỏ và kiến đen, hoặc cả bọn kiến gió bé xíu. Chúng kéo thành bầy, thành đàn, xếp hàng bò tăng tốc ở lối đường mòn. Một vài kẻ có máu tò mò, lần bước theo chúng. Rồi, người ta hú hét thật to, những con mắt nhìn thấy sự chết hú hét lên trước khung cảnh hiển hiện tưởng chừng như chưa từng thấy bao giờ. Một xác người khô quắt, nằm giữa những bức tranh mê cung kiến. Hốc mắt anh ta, như những mê cung, chỉ toàn là kiến. Và, xác những con muỗi căng phồng bụng, máu bắn tung tóe nằm rải rác xung quanh. Có con no kềnh bụng máu không thể bay nổi, vòi vẫn cắm trên xác người.

5.

Tờ tin tức hàng ngày đưa mẩu khá ngắn gọn về cái chết lạ kì và bí ẩn của một người đàn ông tóc dài ở phía sau khu rừng dưới chân ngọn núi thiêng. Dân trong vùng dứt khoát cho rằng, anh ta, gã họa sĩ lập dị kia đã phạm đến vùng cấm địa của thần linh. Và, vì thế, anh ta phải chết.

Khu rừng co quắp lại trong những cơn rét kì quặc trái mùa. Hàng ngày, những người làm nương rẫy trên vùng cao nguyên, vẫn băng qua đường mòn để lên núi gieo hạt. Nhưng, năm nay, chẳng một ai trong số họ dám nghĩ ngợi gì về những mùa lúa. Họ thường xuyên bị lạc trên con đường mòn huyết mạch cũ kĩ ấy.

GIỚI THIỆU CHƯ YANG SIN SỐ 285 - tác giả NGUYỄN ANH ĐÀO

 Tác giả NGUYỄN ANH ĐÀO

MẢNH VỠ

Truyện ngắn

Giếng nước của làng thì xa, trời vừa đổ cho một cơn giông, đường đi lại đầy sình lầy nhão nhoét. Nước sinh hoạt bình thường đã khổ, nay nhà đông thêm người, ngày phải đi lấy nước hai ba lần mới đủ, khiến tôi luôn trong trạng thái bực bội.

Tôi đẩy cái xe cải tiến với mớ xô và thùng đi trước, thằng Tâm xách cái xô theo sau, tôi nạt

- Ở nhà, tao không mượn! 

Thằng nhỏ cúi đầu, đi chậm lại. 

- Em phụ chị! 

Tôi lại trừng mắt. Thằng nhỏ lủi thủi quay lưng vô nhà. 

Tôi đẩy chiếc xe, tiếng xô va vào nhau đến phát bực. Mẹ không nói không rằng từ mười ngày nay, nhiều khi nghĩ, giá mà mẹ chửi mắng, mẹ tức giận hay đánh đập, nó không khiến tôi bực bội thế này, cảm thấy như mình muốn phát điên lên khi hai mẹ con thằng Tâm suốt ngày lục đục làm chuyện này chuyện kia trong nhà của tôi.

***

Mười ngày trước, người ta chở ba tôi về trên một chiếc xe cứu thương. Tôi thấy mẹ đứng cứng đờ nhìn ba mà không thể nhỏ một giọt nước mắt, bao nhiêu lý do được người này người kia thuật lại, nhưng hình như mẹ không nghe thấy gì hết, chỉ có tôi, căm hờn đứng nhìn ba tôi như một tội đồ, người đàn ông chẳng bao ngày đem về cho mẹ hạnh phúc.

“Anh ấy say với anh em công nhân, anh ấy về công trường, cầu thang công trường đang xây chưa có tay vịn … mà chẳng hiểu sao, anh ấy leo lên tận tầng sáu làm gì, khi mọi người đều nghỉ ngơi ở tầng một?”…

Người say thì làm gì có lý do, hơn hai mươi năm làm con của ông, tôi đã học được điều đó, ông về với những hằn học đòn roi lên người mẹ và tôi, chẳng lần nào có đủ lý do. Có đôi lúc trong đời, tôi từng nghĩ rằng, ước gì một ngày nào đó, tôi cũng có thể làm đau một người mà không cần lý do, nhưng cứ nhìn vào đôi mắt mẹ, tôi chẳng biết làm gì hết, tôi cảm thấy mình vỡ vụn hết những căm hờn mà mình đã có.

Trong khi mọi người lo đám tang, thì mẹ vẫn chỉ ngồi ở góc nhà, nhìn ra chỗ ba tôi nằm, ráo hoảnh, kiểu như ai đó đã bắt mất linh hồn của mẹ đi rồi.

Một chiếc xe khác lại dừng ở cổng, không phải xe cứu thương, hai mẹ con thằng Tâm bước xuống xe rồi riu ríu đi vô nhà. Chẳng ai quan tâm, vì ngày này khách khứa đông lắm. Nhưng khi đứng trước quan tài của ba tôi, cô ấy ngất xỉu, thì mọi thứ đã khác, trong nhà tôi, ngay giây phút đó, hình như chỉ còn có hai mẹ con họ là khách.

Lúc đó, khi nhìn mẹ, tôi chẳng nhìn thấy suy nghĩ gì khác ngoài cái mắt ráo hoảnh vốn có suốt từ khi người ta đưa ba về. Hình như mẹ đã biết trước điều đó, hình như tôi nghe văng vẳng trong ký ức mình, khi mẹ còn biết rơi nước mắt, rằng “khi nào anh chết, nó mới được về chịu tang, còn bây giờ, anh đi đi!”. Tôi không biết nữa, hơn mười năm trước, với tôi, cái câu ấy chẳng có ý nghĩa gì hết, cái câu ấy như lời giải thoát cho mẹ con tôi khỏi những bạo hành, tôi thấy mình tôn thờ mẹ mà không hiểu hết tất cả câu chuyện là gì.

Ba mẹ lấy nhau hai mươi hai năm, nhưng thằng Tâm mười ba tuổi, nghĩa là trong hai mươi hai năm đó, ba đã có trên mười ba năm sống lừa dối mẹ. Một phép tính rất tàn nhẫn với mẹ, với tôi, với cái gọi là tình yêu mà mẹ luôn tôn thờ. Thậm chí những trận đòn roi vô cớ khi ba say, mẹ cũng tôn thờ. Hơn hai mươi hai tuổi, tôi vẫn chưa hiểu nguyên do vì sao, người ta vẫn có thể sống, có thể yêu, có thể bảo vệ thậm chí tôn thờ sự lừa dối và bạo hành? Vì đâu mà hèn đến thế?

Năm mười tám tuổi, tôi yêu Vũ, đi cùng Vũ và bạn bè của anh, họ dắt nhau đến một quán thịt cầy, rượu bia rôm rả. Tôi ngồi nhìn Vũ cầm cây sả sống, cắn và nhai rệu rạo. Có cái gì đó lành lạnh chạy dọc sống lưng, cảm giác bàng hoàng, hoảng hốt như phát hiện ra cái sự thật gì đó kinh khủng lắm. Chia tay Vũ mà vẫn không thể nói ra được lý do, không lẽ bảo rằng, chia tay anh vì anh ăn được củ sả sống. Nhưng hơn ai hết, tôi thấy Vũ giống ba mình, cái vết xe đổ đó tôi không được phép dẫm lên, bởi tôi biết, tôi chẳng thể nào đủ sức câm nín hay cam chịu như mẹ.

***

Vì mẹ đã từng cho phép, khi nào ba chết thì mẹ con thằng Tâm được về chịu tang, nhưng chòm xóm không thôi thương hại và xót xa cho mẹ. Họ nói ra nói vào, thậm chí có người nói thẳng, sao không đuổi mẹ con nó đi đi, tang xong rồi, đợi gì nữa, nhìn mà không cảm thấy tức hay sao?

Mẹ thằng Tâm, chẳng xinh đẹp hơn mẹ tôi, cũng chẳng trẻ hơn mẹ tôi là mấy. Có vẻ như, ai trót yêu ba rồi, cũng sống cuộc đời lầm lũi cô đơn đến tàn phai nhan sắc như thế, ba có cái thứ quyền lực nào mà tôi, một đứa trẻ, không bao giờ hiểu hết. Bỗng tôi chợt thấy xót thương cho phận đàn bà quanh tôi, chẳng ai muốn thoát ra cái kiếp người đọa đày đó. Vì những đứa con như tôi, như thằng Tâm, mà buộc họ phải câm nín như chưa bao giờ mơ mộng đến cái gọi là hạnh phúc.

Tôi bảo mẹ:

- Con người lừa dối đó, không đáng cho mẹ đau buồn, không đáng cho mẹ chịu tang, không đáng cho mẹ làm giỗ!

Mẹ cầm cây roi giắt sẵn ở cửa sổ, quất thẳng vào người tôi

- Ai dạy cho mày cái kiểu quật mồ quật mả mà chửi thế hả?

Tôi nín lặng, không khóc. Bây giờ thì đến lượt tôi không thể rơi nổi một giọt nước mắt nào, đau đớn đến cùng cực, đau đến không còn cơ quan nào trong cơ thể này không đau nữa, cứ như có từng vết dao xâu xé trong từng thớ thịt. Tôi giận mẹ, cái người đàn bà đáng thương đứng trước mặt tôi bây giờ, hình như chẳng còn là mẹ tôi nữa rồi.

***

Mẹ để người đàn bà cướp đi chồng mình sống chung một nhà, mẹ để họ ăn chung một mâm. Đó là vấn đề của mẹ.

Còn tôi, dù đẩy cái xe cải tiến ra tới giếng rồi, tôi cần phải múc đầy những xô nước kia để mang về nhà, nhưng không hiểu sao khi bám từng ngón chân xuống đất để đẩy xe ra tới đây, tôi ngồi xuống khóc. Đúng rồi, mắt tôi đâu phải là mắt của mẹ, tôi biết khóc cho cuộc đời của chính tôi, tôi khóc cho gia đình tôi, vì đâu ra thế này? Mấy bà mấy cô cũng ra giếng lấy nước, họ nhìn thấy tôi ngồi khóc, họ vỗ vai tôi

- Tội nghiệp con!

- Con phải đuổi con đàn bà giựt chồng người khác đó đi ra đường, cái thứ gì mà phải chứa chấp

- Con nghĩ sao hì hụi đẩy nước về nấu cho nó ăn, mẹ con mày có thần kinh không?

Mỗi người một câu, tai tôi gần như ù đi. Tôi đứng phắt dậy, đá mạnh vào xe, tiếng xô thùng kêu lên loảng choảng, tôi mặc kệ, bỏ đi về.

Tới cổng nhà, tôi thấy mẹ chẻ củi ngoài đầu hè, thằng Tâm và mẹ nó dọn rác ngoài sân, mớ rác bị nước mưa cuốn về, mắc vào những cành cây khô nằm vương vãi sau những ngày tang ba chưa kịp dọn dẹp. Chẳng ai nói với ai câu nào. Tôi không vào nhà, mà đi thẳng. Người đàn bà kịp ngẩng lên, vội vã gọi tên tôi “Thanh! Thanh!”, tôi chẳng quan tâm, mang tai ương, mang đau đớn vào nhà tôi, rồi tỏ ra là người tốt, là người biết quan tâm đến tôi sao?

Nhưng rời khỏi nhà, tôi biết đi đâu? Sao lại bị vứt ra đường khi mình có nhà?

Sau một hồi lang thang, tôi quay về nhà. Mẹ trợn mắt hỏi:

- Nước đâu? Mày đi lấy nước mà!

Tôi hằn học trả lời mẹ:

- Ai uống đi mà lấy!

Cái roi giắt trên cửa sổ lại được lấy xuống, tôi đứng trân nhìn mẹ.

- Mẹ à, mẹ chẳng còn là mẹ nữa rồi, nhà này, chẳng còn là nhà chúng ta nữa rồi!

Mẹ sững nhìn tôi, cây roi từ từ hạ xuống. Mẹ con thằng Tâm bên ngoài bước vô, vòng tay thưa với mẹ tôi

- Em xin chị, cho em ở đây tới khi mãn tang anh ấy, mãn tang xong, mẹ con em sẽ đi, chứ bây giờ, mẹ con em biết đi đâu?

Tôi thảng thốt:

- Sao lại mãn tang? Mười ngày mà đã khiến gia đình này điên đảo rồi, cô muốn ở đến hai năm hay sao?

- Con à, dì sẽ đi làm, sẽ phụ mẹ con lo cho gia đình, cho hai đứa con!

- Bà là ai mà nói lo cho tôi chứ? Là người phá nát gia đình của tôi kia mà! – Tôi hét lên tức tưởi.

Mẹ tôi nạt ngang:

- Đi lấy nước, con nít thì biết gì?

Tôi vùng vằng bỏ đi ra ngoài, mặc kệ mẹ tôi, mặc kệ cái lòng thương người vớ vẩn của mẹ. Tôi không tin người đàn bà đó, đã giật lấy ba ra khỏi mẹ tôi, giật lấy tình phụ tử mà đáng lẽ tôi phải được nhận, thì không lý nào tôi chấp nhận sống cùng nhà với mình.

***

Đêm, tôi ngồi ngoài hiên, đếm những ngôi sao một cách vô hồn vô nghĩa, thằng Tâm ra ngồi cạnh tôi

- Chị, em với mẹ sẽ đi! Chị đừng giận em nữa!

Tôi quay sang nhìn thằng Tâm, chợt chạnh lòng khi nhìn cái thân hình còi nhom, đen nhẻm của nó, phảng phất cặp mắt của ba tôi, cái mũi cái miệng cũng của ba tôi, nó cùng dòng máu với tôi đó, nhưng trong chuyện này, lỗi có phải của nó đâu?

Tôi chẳng biết mình phải nói gì trong cái phút yếu lòng đó, tôi không đủ bao dung để bảo thằng Tâm rằng, em cứ ở lại với chị, tôi cũng không còn đủ nhẫn tâm để bảo nó hãy đi đi, không đủ sức bặm môi trợn mắt với nó nữa. Rốt cuộc, tôi là loại người gì thế này?

***

Sáng hôm sau thức dậy, những thùng nước trong nhà đã đầy ắp, mớ xô chậu đầy ắp nước còn để trên chiếc xe cải tiến, mà hôm qua tôi còn đá nó lăn lóc ngoài giếng của làng kia mà!

Mẹ con thằng Tâm đã đi, không để lại gì, kể cả lời từ biệt tôi. Tôi nhìn lên bàn thờ ba, tấm di ảnh nhòe đi đàng sau những cây nhang còn nghi ngút khói. Mẹ vẫn lầm lũi với mớ công việc không đầu không cuối của mình. Tự hỏi rằng, liệu việc mẹ con thằng Tâm ra đi hay ở lại có quan trọng không, cái quan trọng là họ đã đến, để minh chứng cho một sự dối lừa mà không ai chối cãi được, để lại cho gia đình một sự đổ vỡ mà không có gì gắn lại cho lành.

Ngày mai, ra giếng nước, tôi lại đẩy những thùng nước khiêm tốn vừa sức mình như công việc hàng ngày phải làm như nhiều năm trước, liệu tôi có vui hơn?

   Buôn Hồ tháng 4. 2016

GIỚI THIỆU VÀI NÉT VỀ CÁC ẤN PHẨM VĂN NGHỆ ĐẮK LẮK NĂM QUA của HỒNG CHIẾN - CHƯ YANG SIN SỐ: 285 THÁNG 5 NĂM 2016

Ngày 22.4.2016 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh tổ chức Ngày Hội sách Việt Nam tại Thư viện tỉnh Đắk Lắk. Đây là cuộc hội ngộ giữa những người viết sách với các nhà xuất bản, kinh doanh và bạn đọc. Đông đảo anh chị em văn nghệ sỹ Đắk Lắk – những người sáng tác, sưu tầm, biên dịch… Xin được nhìn lại một năm công bố tác phẩm và phát hành sách của Hội VHNT Đắk Lắk.

Năm 2015 do tình hình kinh tế thế giới tiếp tục suy thoái, có tác động tiêu cực trực tiếp đến nền kinh tế nước nhà, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của anh chị em văn nghệ sỹ; nhưng với lòng đam mê nghệ thuật ý chí kiên định của người chiến sỹ đi tiên phong trên mặt trận văn hóa tư tưởng của Đảng, anh chị em văn nghệ sỹ Đắk Lắk đã vượt qua mọi khó khăn của cuộc sống đời thường miệt mài lao động để cho ra mắt độc giả nhiều tập sách có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật. Chỉ tính từ tháng 5 năm 2015 đến tháng 3 năm 2016 hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Đắk Lắk đã cho ra mắt hơn chục đầu sách. Về thơ có: 100 bài thơ sen – của Tiến Thảo, Mưa xuống sân đời – của Nguyễn Đức Khẩn, Tổ Quốc là con đường bố con mình đang đi – của Nguyễn Duy Xuân, Một giọt hương – của Phan Hồng, Sáng mắt học trò – của Đoàn Huy Hà, Lão Ngư Kỳ Tân – của Bùi Minh Vũ. Tiểu thuyết có Nước mắt màu xanh thẫm của Nguyễn Văn Thiện. Tuyển tập thơ, văn, họa và nhiếp ảnh Bốn cây Kơ Nia – của bốn nữ tác giả người dân tộc thiểu số: H’Linh Niê, Niê Thanh Mai, Trần Hồng Lâm và Siu H’Kết; Nhánh cỏ dưới gót chân Đam San (Tuyển tập thơ và truyện ngắn) của bốn tác giả nữ người dân tộc bản địa: H’Siêu Byă, H’Xíu Hmok, H’Phi La Niê và H’Wê Ra Niê. Tại gió mà nhớ – ký của H’Linh Niê; đặc biệt Nguyễn Anh Đào trong vòng chưa tròn một năm đã được hai nhà xuất bản lớn là nhà xuất bản Lao Động và nhà xuất bản Văn học in hai tập truyện ngắn: “Tiếng đàn khuyết” và “Đom đóm lập lòe”… Nghiên cứu phê bình có: Thánh thơ Cao Bá Quát (2 tập) – LLPB của Vũ Bình Lục.

Nhân dịp Đại hội VI, Hội VHNT Đắk Lắk nhiệm kỳ 2015 – 2020, đã cho xuất bản một số tuyển tập Văn - Thơ Đắk Lắk 2010-2014, Nhạc Đắk Lắk 2010-2014, Mỹ thuật – Nhiếp ảnh Đắk Lắk 2010-2014… để lại dấu ấn tốt đẹp với bạn đọc.

Năm 2015 được sự quan tâm của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, UBND tỉnh Đắk Lắk, giải thưởng Văn học nghệ thuật Chư Yang Sin lần thứ hai được trao cho 47 tác phẩm, công trình nghệ thuật. Đây là giải thưởng cao quý của tỉnh nhà được trao 5 năm một lần, ghi nhận và vinh danh những đóng góp to lớn của anh chị em văn nghệ sỹ vào sự phát triển văn hóa tỉnh nhà. Và vui hơn khi được Hội đồng giám khảo – những GS, TS, Nhà văn, Họa sỹ… hàng đầu của cả nươc về tham gia thẩm định, đều có chung nhận xét: Giải thưởng Chư Yang Sin lần thứ hai chất lượng tương đương với giải thưởng của nhiều tỉnh, thành phố lớn! Ban giám khảo đánh giá như vậy vì tất cả các tác phẩm đoạt giải cao lần này đều đã đoạt giải cao của các chuyên ngành ở trung ương như: trường ca Rừng cổ tích của nhà thơ Đặng Bá Tiến – đoạt Giải A cuộc thi viết về đề tài công nhân do Tổng liên đoàn Lao động Việt nam phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức (2010-2015); Ngày linh hương nở sáng tập thơ của nhà thơ Đinh Thị Như Thúy đoạt Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam; Từ sông Krông Bông tiểu thuyết của nhà văn Trúc Hoài đoạt giải thưởng của Ủy ban toàn Quốc Liên hiệp các hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam…

Nhìn chung các tập thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết hay các tuyển tập được công bố trong thời gian vừa qua hội tụ được những tác phẩm tiêu biểu, đánh dấu một chặng đường lao động nghệ thuật của các anh chị em hội viên. Nhiều tác phẩm đã đoạt giải của các hội chuyên ngành trung ương và địa phương. Thành công ấy của các tác giả là hội viên Hội VHNT Đắk Lắk là nhờ có sự giúp đỡ của Đảng và chính quyền các cấp đã tạo điều kiện thuận lợi cho anh chị em thâm nhập thực tế, hòa mình vào công cuộc đổi mới của Đảng, góp phần làm nên một diện mạo mới trên quê hương Đắk Lắk. Và một yếu tố hết sức quan trọng đóng góp vào thành công của các tác giả đó là họ được sống và làm việc trên mảnh đất Đắk Lắk, có nền văn hóa đặc sắc, độc đáo, ẩn chứa nhiều điều huyền bí đã thôi thúc các cây bút đam mê khám phá và gặt hái được những thành công rực rỡ.

Tạp chí Chư Yang Sin, cơ quan ngôn luận của Hội VHNT Đắk Lắk vẫn đều đặn xuất bản hàng tháng, giới thiệu với bạn đọc những sáng tác, nghiên cứu, phê bình văn học nghệ thuật được bạn đọc đánh giá là một trong những tạp chí chất lượng cao của cả nước. Ngoài các chuyên mục chính như: thơ, văn xuôi, lý luận phê bình, văn học nước ngoài, sưu tầm văn hóa dân gian, tranh, ảnh nghệ thuật… hai năm gần đây có thêm trang chuyên đề: Sổ tay người yêu thơ, Văn học trong nhà trường… nhằm cung cấp những kiến thức văn học hỗ trợ cho bạn đọc là giáo viên, học sinh và sinh viên tham khảo để dạy và học tốt môn văn.

GIỚI THIỆU CHƯ YANG SIN SỐ 285 - tháng 5 năm 2016

KỶ NIỆM VỀ NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC

Hồi ký

 Tác giả TRIỆU MIỆN

1- LẦN ĐẦU GẶP BÁC.

Tháng 1 năm 1953, Liên khu V cho tôi đi dự Hội nghị Tổng kết Du kích chiến tranh và học các nghị quyết mới của Đảng ở Chiến khu Việt Bắc. Nguyện vọng nung nấu  tôi từ ngày theo cách mạng là được gặp Bác Hồ có thể thành sự thực.

Trước khi vào hội nghị, chúng tôi được dẫn đến một thung lũng không rộng lắm, nhưng phong cảnh rất đẹp. Dòng suối Nà Nưa từ đỉnh núi chảy xuống. Nước rất trong len lỏi qua những viên đá nhỏ lóng lánh dưới ánh mặt trời. Hai bên suối là những nhà sàn xinh xắn. Khu nhà chúng tôi đến ở khá đẹp, có đến 4, 5 căn nhà: Một bếp, một nhà ăn, một nhà khách và một nhà của cán bộ công nhân viên phục vụ. Khu nhà chúng tôi nghỉ chung quanh đều là cây to, cao, xen lẫn các cụm nứa, vầu cây thẳng tắp. Giường ngủ có đệm phủ lên. Loại giường này chưa bao giờ tôi nghĩ sẽ được đặt lưng nằm.

Buổi tối có chiếu phim. Anh em chúng tôi háo hức tập trung đông đủ chờ xem phim. Bỗng nhiên, Bác Hồ đến rất đột ngột, anh em chúng tôi không biết làm sao được, tất cả đứng lên ùa vây quanh Bác và không ai cầm được nước mắt, miệng cứ luôn nói: “Bác! Bác! …”. Mặc dù trời tối nhưng vẫn nhìn tỏ mặt Người. Bác hồng hào, nhanh nhẹn. Bác hỏi: “Các chú có khỏe không?”. Mọi người thầm thì nói với Bác như nói với người Cha hiền từ: “Chúng cháu rất khỏe ạ!”. Bác vui vẻ khen ngợi: “Đồng bào miền Trung, đồng bào Nam bộ rất anh hùng, đồng bào miền xuôi, đồng bào miền ngược đoàn kết đánh giặc tốt. Bác chưa vào được miền Nam, nhưng Bác luôn theo dõi tình hình đấu tranh của đồng bào miền Nam từng giờ. Các chú ra dự hội nghị này sẽ tiếp thu quán triệt tốt nghị quyết mới của Trung ương về làm tốt hơn…”

Lần đầu gặp Bác bất ngờ, xúc động quá, tôi không nói được một lời nào, đứng gần Bác tôi chỉ nói được một câu: “Cháu là người dân tộc Êđê – Đắk Lắk!”. Bác vỗ vai tôi rồi hỏi: “Chú có biết anh Y Ngông Niê Kdăm không?”. Tôi thưa: “ Cháu biết ạ! Anh Y Ngông là người cùng quê”. Bác nói với tôi: “À, thế thì tốt quá”. Bác quay hướng về tất cả mọi người, Bác nói: “Bác còn bận việc, các chú xem phim, nghỉ ngơi cho khỏe, bước vào học tập cho tốt”. Bác bắt tay từng người một. Sau đó Bác bước đi nhanh nhẹn cùng người bảo vệ lẫn vào trong đêm. Bác đi rồi, mọi người ngơ ngác… Ai cũng thấy xúc động, nghẹn ngào.

Thế là tôi đã được gặp Bác, trong suy nghĩ của tôi: “Người thật giản dị, nếu mọi người đều gánh vác công việc và hoàn thành tốt thì Bác  bớt lo nhiều!”

Buổi sáng khai mạc Hội nghị Tổng kết Du kích chiến tranh, chiều tối chúng tôi tập trung tại hội trường. Lại một lần bất ngờ, Bác đột nhiên đến thăm Hội nghị. Bác vào không ai biết. Khi nhìn thấy Bác, cả hội trường đứng dây  hô: “Bác Hồ! Bác Hồ!...”. Trong bộ quần áo bà ba bạc màu, Bác như người Cha về cùng các con chứ không phải một cán bộ cao nhất của Đảng, của nước, của toàn dân tộc. Bác giơ tay vẫy vẫy, tươi cười, vui vẻ nói: “Bí mật! Mời các chú, các cô ngồi xuống”. Thế là cả hội trường mọi người ngồi xuống im phăng phắc chờ đón lưu giữ từng lời của Người. Mọi người đều hướng lên nhìn Bác lòng đầy xúc động, ai cũng được nhìn rõ Bác. Các anh trong Đoàn Chủ tịch giới thiệu Bác đến thăm và nói chuyện với hội nghị. Dù vừa mới gặp Bác chiều hôm qua, nhưng lần này tôi vẫn xúc động không kém lần đầu tiên được nhìn thấy Bác, lần nay tôi ngắm kỹ hơn và ngẫm nghĩ sâu trong lòng mình: “Ama (cha) mình đấy. Người còn hơn cả ama, amí (mẹ) mình nữa. Mình nguyện làm mọi việc xứng với tấm lòng của Người đối với dân tộc chúng tôi.”

Bác nói chuyện ngắn, gọn, dễ hiểu về ý nghĩa quan trọng của chiến tranh du kích. Tôi không nhớ hết, nhưng những lời dặn dò của Bác thì tôi không bao giờ quên: “Dân quân tự vệ và du kích là lực lượng của toàn dân, là một lực lượng vô địch, là một bức tường sắt của Tổ quốc”, “Du kích là cách đánh giặc mà dân tộc bị áp bức chống đế quốc. Biết đánh du kích thế nào cũng thắng lợi”. Những lời dặn chí tình chí nghĩa thấm sâu vào lòng mỗi đại biểu. Bác vừa nói dứt câu: “Chúc các đồng chí mạnh khỏe, chúc hội nghị thành công tốt đẹp!”. Cả hội trường đứng lên vỗ tay thì đã không thấy Bác đâu nữa. Bác thoắt hiện, thoắt biến, Bác để lại cho mỗi người những ấn tượng vô cùng sâu sắc, không thể nào quên được.

2- ĂN CƠM CÙNG BÁC.

Tôi lại được tham dự một Hội nghị do Trung ương mở. Do tính chất đặc biệt quan trọng, Bác Hồ và Bác Tôn tuy tuổi cao nhưng vẫn thường xuyên đến động viên, gợi ý, chỉ dẫn những điều cần thiết, tuy chỉ vài câu nhưng đó là cả một chiến lược cách mạng đứng lên làm chủ ruộng đất, làm chủ sứ mệnh lịch sử, đẩy tốc độ kháng chiến đến thắng lợi. Hai Bác rất vui tính, hòa nhã, gần gũi như cha con, mỗi lần họp tập trung là Bác Hồ lại đứng lên bắt nhịp bài hát “Kết đoàn”. Thấy Bác vui, Bác đã xóa đi mối quan hệ cấp trên cấp dưới mà chỉ còn mối tình cha con, tình đồng chí, anh em bắt đầu nói đùa, đồng chí Tạ Quang Bửu vui quá, buột miệng hỏi Bác: “Thưa Bác, sao Bác không lấy vợ?” Bác cười và nói: “Các chú ở đây có một số cũng hoàn cảnh vậy, để lo công việc chung trước đã”. Mọi người vui cười ồ lên, không khí thật đầm ấm, vui vẻ.

Gần cuối Hội nghị, tôi và một anh người dân tộc Thái được vinh dự ăn cơm cùng với Bác Hồ. Bác hỏi tôi: “Thường ngày chú ăn một bữa bao nhiêu bát?”. Tôi trả lời: “Thưa Bác, cháu ăn nhiều lắm ạ! Thông thường là bốn bát.” Bác cười và nói: “Chú ăn thế là có sức khỏe tốt, Bác mừng. Thôi hai chú cứ tiếp tục cùng ăn nhé, Bác đủ rồi!”. Chúng tôi hôm ấy ăn rất ngon miệng và vô cùng sung sướng.

3- BÁC PHÊ BÌNH ĐƠN VỊ.

Cuối tháng 5 năm 1957 trên cho biết Bác Hồ sẽ vào thăm đơn vi Tây Nguyên, ngày giờ có điện báo sau. Ban Chỉ huy chúng tôi vừa mừng, vừa lo. Lo nhất là công tác an ninh, phòng gian bảo đảm an toàn tuyệt đối là một việc rất khó. Lần đầu Bác về thăm quê nhà từ khi Bác ra đi tìm đường cứu nước. Chúng tôi đề ra nhiều phương án, diễn tập bộ đội, đề cao công tác bảo vệ chính trị và an toàn khu vực, luyện tập đội ngũ để đón Bác. Địa điểm đơn vị đón Bác trên một gò đồi rộng, phong cảnh đẹp, trên lễ đài Bác có thể quan sát được toàn bộ địa bàn huyện Nam Đàn, phong cảnh huyện nhà đổi mới.

Đúng 8 giờ, có đoàn xe từ Vinh lên, cả hai Sư đoàn 324 và Trung đoàn 120 đội ngũ chỉnh tề chờ đón Bác.  Xe dừng lại trên trục đường 7, Bác cùng đoàn xuống xe và đi bộ thẳng vào nơi đón tiếp. Đơn vị đón Bác rất giản dị, người chỉ huy chỉ hô bồng súng chào. Một số trong Ban Chỉ huy ra đón và mời Bác lên lễ đài. Khi đi qua đội danh dự, Bác đến bắt tay các cán bộ địa phương.

Đơn vị đọc lời chào mừng và báo cáo kết quả hoạt động của hai đơn vị. Bác tỏ lời khen ngợi, Bác nói ngắn gọn về tình hình nhiệm vụ cụ thể của đơn vị.

Bác nói xong, thay mặt đơn vị, tôi mang cặp ngà voi (anh em mới săn được, chiếc ngà voi không lớn lắm) và nói: “Thưa Bác! Đơn vị xin biếu Bác một cặp ngà voi mới săn được.” Bác ngập ngừng và nói: “ Bác nhận để sau này Bác sẽ tặng bè bạn 5 châu. Nhưng không nên hiểu Bác sẽ vui mừng nhận món quà này đấy!” Mọi người vui vẻ vỗ tay vang cả khu rừng.

Bác tổng kết lại đơn vị chúng tôi có 4 ưu, 3 khuyết và 5 dặn dò. Trong khuyết điểm, Bác chỉ rõ: “Việc bắn voi là một khuyết điểm lớn, voi là thứ quý và hiếm của đất nước, cần phải bảo vệ”.

Bác về rồi, để lại cho mọi người những tình cảm thân thiết và sâu nặng, thắm đượm tình cha con. Những điều Bác căn dặn không bao giờ tôi có thể quên, nhất là lời phê bình của Bác về chiếc ngà voi. Thật là một bài học lớn đối với người dân Tây Nguyên, với chúng tôi đã quen đi săn thú rừng, lấy đó là niềm vui và tự hào về “chiến công” của mình. Thật thấm thía, đến mãi sau này với tư cách là Chủ tịch tỉnh tôi vẫn ân hận là khuyết điểm đó tôi cũng chưa  sửa chữa được.

4- BÀI HỌC NGHIÊM TÚC VÀ GIẢN DỊ

Một lần nữa tôi lại được vinh dự gặp Bác, đó là tôi được đi dự Đại hội Đảng toàn quốc  lần thứ III. Mặc dù bận trăm công ngàn việc chuẩn bị cho Đại hội, nhưng Bác Hồ và Bác Tôn xuống từng đoàn thăm hỏi sức khỏe và ăn uống ngủ, nghỉ. Lúc giải lao Bác cũng rất mệt vì các đoàn đều muốn chụp ảnh lưu niệm với Bác. Bác vẫn tươi cười chụp chung với từng đoàn. Bác phải làm việc nhiều nên người Bác rất gầy và ho, Bộ Chính trị bàn Bác nên bỏ thuốc lá. Bác chấp hành ngay. Lúc thảo luận chung, Bác chủ trì cuộc họp, mọi người ai cũng thấy hình như Bác buồn ngủ do thiếu thuốc lá. Bộ Chính trị lại bàn cho Bác hút thuốc lại. Bác không nói, Bác cười và mọi người cùng cười, sau đó Bác đứng lên nói: “Các chú thấy những cái gì học được của Bác cứ học, ngược lại cái gì không nên học thì Bác khuyên không nên học!” Chúng tôi hiểu ý Bác, cả hội trường cười ầm lên. Tôi cũng cười và rất cảm động. Bác tôn trọng và chấp hành ý kiến của tập thể một cách nghiêm túc, tôi thấy Bác sao mà gần gũi thế, thân thiết hơn tình cảm cha con. Khi làm việc thì nghiêm túc, sâu sát, khi nghỉ giải lao thì chan hòa thoải mái.

Bộ Chính trị quy định khi vào Đại hội chính thức “Mỗi đại biểu phải mặc nam thì đồng phục, đi giầy đen, thắt cà vạt; nữ thì mặc áo dài…” Tôi cuống quá vội đi mua đôi giầy đen và chiếc cà vạt. Bác nghe vậy, Bác hỏi ai là người đề xuất việc này và Bác đề nghị: “Không nên làm như vậy, cứ ăn mặc bình thường nhưng phải chỉnh tề, không sao cả.” Vào đại hội chính thức, mọi người mặc gọn gàng, chỉnh tề như Bác nói. Tôi hiểu đây là một Đại hội lịch sử quyết định đến vận mệnh đất nước ta sau này.

Nhân dịp sinh nhật Bác, thông qua những thông tin đại chúng, tôi muốn tâm sự với bạn đọc tấm lòng của Bác Hồ đối với tôi nói riêng, với các dân tộc Tây Nguyên nói chung, không thể nào nói hết được lòng cao cả và thân thương của Bác.

                 TRIỆU MIỆN ghi chép

Theo lời kể của Thiếu tướng Y Blok Êban

GIỚI THIỆU CHƯ YANG SIN SỐ 285 - tháng 5 năm 2016