MANG ƠN MÙI HƯƠNG ẤY CON ĐI… tác giả LÊ THÀNH VĂN - CHƯ YANG SIN SỐ 335 THÁNG 7 NĂM 2020

 

NHỚ HƯƠNG VƯỜN CŨ

 

Vườn nhà chồng cũ giờ chắc bưởi đã đầy hoa

Chỉ sợ xác rụng kín lối xưa làm xót lòng người tóc trắng

Mẹ chồng hayhái nấu nước cho dâu gội đầu

rồi ghì lấy hít hà khen tóc con thơm lắm

Mẹ sẽ để dành cả tháng giêng ấy phần con

Giờ xa

Chỉ đường này lối kia mà như cách biển ngăn non

Hoa bưởi thơm hương mẹ nhớ người dưng

chắc lại trốn một mình cuối vườn mà khóc

Úp mặt vào tay thấy lòng như gió lùa qua rối bời bời đâu đây vạt tóc

Tháng giêng đem trả hết cho trời

Hoa ơi

Thơm bao nhiêu hương mới qua hết phận người

Người đi hết mấy đời hoa còn dang dở

Mẹ nấu nước cho khói lên hương để thỏa thuê cơn nhớ

Biết rồi thương đến tận những mùa sau

Chiều nay con buông tóc gội đầu

Bên vườn bưởi nhà lạ

Bật khóc gọi tên từng cánh hoa trắng rã

Rụng bơ vơ hun hút tháng giêng dài

Mẹ ơi lối cũ bước gầy

Con không về qua ngõ xưa mẹ đừng ra ngóng nữa

Mỗi lần hoa bưởi thơm tháng giêng tóc con lại rối đầy trời tan tác nhớ

Mang ơn mùi hương ấy con đi…

PHẠM TÚ ANH

 

LỜI BÌNH:

MANG ƠN MÙI HƯƠNG ẤY CON ĐI…

 

Tôi chưa đọc thơ Phạm Tú Anh nhiều, nhưng dăm bài đã thấy lòng vương vấn. Thơ chị có vóc dáng riêng về phương diện ngôn ngữ và tình ý lại sâu nồng, dễ lay thức ta phải đọc thêm lần nữa. Trên tạp chí Hồng Lĩnh số tháng 5/2020, Phạm Tú Anh trình làng thơ thi phẩm Nhớ hương vườn cũ thật xúc động. Đây là bài thơ viết về tình cảm gia đình, lại là mảnh vỡ rất riêng tư, nhức buốt của một người con dâu nhớ về ngôi nhà chồng cũ. Ở đó hình tượng người mẹ chồng hiện lên thật cao đẹp được lồng trong sắc màu và làn hương hoa bưởi tháng giêng mênh mang như một nỗi niềm khiến người đọc rưng rưng nước mắt. Tấm lòng hiếu nghĩa, hàm ơn với mẹ chồng của người con dâu cũ - chủ thể trữ tình tác giả - nhờ đó dễ đánh thức trái tim chúng ta, nhắc nhở mỗi người hãy biết sống vị tha và nhân văn hơn trước cuộc đời.

Tôi vẫn nghĩ, thơ thường khởi nguồn từ hồi ức, kỷ niệm. Nỗi niềm với quá khứ càng sâu thẳm, thơ càng dễ chưng cất thành những cảm xúc vi diệu, lắng sâu. Nhớ hương vườn cũ mở đầu bằng những câu thơ thủ thỉ, tâm tình của người con dâu nghe như một nỗi buồn da diết. Đó là nỗi buồn không dễ giãi bày nên thành ra càng cay đắng và chua xót biết bao:

Vườn nhà chồng cũ giờ chắc bưởi đã đầy hoa

Chỉ sợ xác rụng kín lối xưa làm xót lòng người tóc trắng

Mẹ chồng hay hái nấu nước cho dâu gội đầu

rồi ghì lấy hít hà khen tóc con thơm lắm

Mẹ sẽ để dành cả tháng giêng ấy phần con

Thường vợ chồng chia tay nhau, đường ai nấy đi là cả một đoạn trường nghiệt ngã. Dù có bao dung cho nhau đến đâu, nhưng nghĩ và thương về mẹ chồng trong trái tim người con dâu vẫn không còn như trước nữa, huống nữa là tình cảm mẹ chồng - nàng dâu vốn ít khi “cơm ngọt canh lành”. Thế nhưng, ở dây, qua tâm trạng người con dâu cũ, hình ảnh người mẹ chồng hiện lên mới cao đẹp và nhân hậu làm sao. Mỗi mùa hoa bưởi về, người mẹ giàu tình thương ấy lại nấu nước hoa bưởi gội đầu cho dâu “rồi ghì lấy hít hà khen tóc con thơm lắm”. Chính tình cảm lớn lao ấy mà giờ đây người con dâu đau lòng khi biết mùa hoa bưởi đang về sẽ làm “xót lòng người tóc trắng”. Ý thơ nhờ đó khơi gợi tự nhiên vẫn khiến ta thảng thốt, nhẹ nhàng nhưng đọc lên dễ hoang mang nước mắt.

Sau khoảnh khắc hoài niệm miên man, đầy thương cảm là thực tại bẽ bàng nơi trái tim người con dâu trước cuộc đời nghiệt ngã. Vẫn hình tượng hoa bưởi và người mẹ chồng của quá khứ dịu dàng cứ xoắn xuýt vào nhau, không rời buông nhưng giờ đã “cách biển ngăn non”, ngàn trùng vời vợi. Người con dâu hình dung nỗi đau mẹ chồng “nhớ người dưng”, “trốn một mình cuối vườn mà khóc” với bời bời hương tóc giữa lòng tay nghe thật tha thiết. Vạt tóc kỷ niệm cứ xô lệch mãi giữa cơn gió đời hay đó cũng là cơn bão lòng tan nát? Nỗi đau mẹ chồng chỉ có nàng dâu thấu cảm, bởi lẽ chính nàng cũng đang đau xót biết dường nào trước cuộc phân ly. Vậy nên, tháng giêng mẹ dành hết phần con giờ đành trả lại cho trời:

Chỉ đường này lối kia mà như cách biển ngăn non

Hoa bưởi thơm hương mẹ nhớ người dưng

chắc lại trốn một mình cuối vườn mà khóc

Úp mặt vào tay thấy lòng như gió lùa qua rối bời bời đâu đây vạt tóc

Tháng giêng đem trả hết cho trời

Trên đây là những câu thơ tan chảy của cảm xúc, tuôn ra dào dạt khiến tác giả không dễ gì kìm nén được. Tuy nhiên, có lẽ những câu thơ hay nhất của Nhớ hương vườn cũ đã đẩy tình ý bài thơ lên chiều sâu triết lý về đời hoa, đời người phải kể đến những câu thơ dưới đây. Đời hoa với đời người, cả hai biết mấy nỗi niềm nông sâu! Phận hoa và phận người con gái có gì khác nhau đâu. Hoa là hương sắc mà cũng là lòng người trước muôn vàn đắng cay, nghiệt ngã: “Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu/ Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ” (Nguyễn Du). Đặc biệt, chính cách ướm hỏi và biểu đạt tư tưởng có tính song trùng của tác giả đã khiến trái tim người đọc ngổn ngang biết bao nỗi niềm tâm sự, buồn đến nao lòng trước những dở dang, tan hợp của cuộc đời:

Hoa ơi

Thơm bao nhiêu hương mới qua hết phận người

Người đi hết mấy đời hoa còn dang dở

Mẹ nấu nước cho khói lên hương để thỏa thuê cơn nhớ

Biết rồi thương đến tận những mùa sau

Bài thơ khép lại bằng một cảnh ngộ khác, một không gian “bên vườn bưởi người lạ” - nơi người con dâu đang buông tóc gội đầu và hoài vọng hướng về ngôi nhà chồng cũ với mùi hương hoa bưởi nồng nàn. Từng cánh hoa bưởi trong ký ức đẹp tươi, thanh khiết, yên bình và thơm tho đến thế mà giờ đây “từng cánh hoa trắng rã/ rụng bơ vơ hun hút tháng giêng dài”. Từ xác hoa đến mùi hương bưởi cứ tan tác như một nỗi đời riêng. Hình tượng người mẹ chồng được nhà thơ một lần nữa nhắc lại nhưng với tâm thức hàm ơn về tình yêu thương, lòng độ lượng, sự cảm thông cho lòng con thơ dại. Thương mẹ chồng lắm, nhưng con dâu sẽ không bao giờ về qua ngõ xưa được nữa, chỉ lặng thầm “mang ơn mùi hương ấy con đi”. Con đi nhưng trái tim vẫn luôn nghĩ về mẹ, nhớ về mùi hương bưởi vườn nhà mà mẹ nấu nước gội đầu con dâu một thuở:

Mẹ ơi lối cũ bước gầy

Con không về qua ngõ xưa mẹ đừng ra ngóng nữa

Mỗi lần hoa bưởi thơm tháng giêng tóc con lại rối đầy trời tan tác nhớ

Mang ơn mùi hương ấy con đi…

Thơ dễ lấy nước mắt độc giả khi trái tim nhà thơ nói hộ những suy nghĩ nhân văn và cao đẹp của con người. Bài thơ Nhớ hương vườn cũ của tác giả Phạm Tú Anh viết về đề tài gia đình, cụ thể là tình cảm của nàng dâu với mẹ chồng nhưng ám ảnh tâm hồn người đọc nhờ vào cảm xúc chân thành, hình tượng thơ giàu biểu cảm và một tứ thơ thấm đẫm chiều sâu triết lý. Đọc xong thi phẩm, lòng mỗi người ít nhiều đều rung lên niềm cảm thông, sẻ chia sâu sắc; lắng đọng hơn, đó còn là bài học về đạo làm người, lòng hiếu nghĩa với mẹ cha.

 

 

 

ĐỢI MƯA tản văn của DUY HOÀN - CHƯ YANG SIN SỐ 335 THÁNG 7 NĂM 2020

 

 

Trường Sa mùa này…

Cảm xúc chờ đợi những cơn mưa của lính đảo chúng tôi như là một khát vọng cháy bỏng. Vào cuối mùa khô, nơi cuối chân trời đã bắt đầu xuất hiện những vệt chớp và ì ầm tiếng sấm gọi mưa. Quãng thời gian giao mùa dài miên man như con sóng. Mái tôn cũng oằn lên giữa nắng lửa chói chang. Gió thổi rang khô những dải cát, phả vào đường hào công sự hầm hập. Lớp lớp sóng bạc đầu chồm lên bê tông chắn sóng, hất tung bọt nước lên cao như một điều thách thức của mùa biển mặn. Mấy tuần nay, nước sinh hoạt ở khẩu đội chúng tôi đã phải tiết kiệm triệt để. Nhìn những vạt mùng tơi, muống, cải… như lả đi vì thiếu nước, lòng chúng tôi cứ buồn buồn, thương thương. Sau mỗi buổi tập ở ngoài công sự, chúng tôi lại tranh thủ che chắn cho những màu xanh ấy. Tội nhất là lũ gà con, chỉ loanh quanh bươi cát dưới gốc cây bàng vuông. Cậu lính trẻ nhất tiểu đội: Lê Mô Y Thái - chàng trai Tây Nguyên quê ở buôn Kô Tam là đứa em út hồn nhiên, ít khi buồn, vậy mà mấy bữa rồi thường hay lặng lẽ dõi mắt về phía xa mỗi khi nhắc tới quê nhà.

Đã quá nửa đêm, trời vẫn oi nồng. Cơn mưa đến thật bất ngờ, khi chúng tôi đang trằn trọc. Tiếng lộp độp thoảng nhẹ trên mái tôn nghe như mơ hồ. Rồi ào ạt… tất cả như vỡ òa, tất cả như bừng lên trong vũ điệu hoang sơ: Mưa…! Mưa…! Mưa thật rồi…! Tiếng mưa nghe thích quá. Chúng tôi choàng dậy để nguyên quần áo chạy ra tắm mưa. Áp mình xuống để nghe những tiếng trở mình của đất. Lính đảo hồn nhiên giữa thiên nhiên. Chúng tôi ôm nhau cười trong tiếng reo hò gọi mưa. Y Thái có lẽ là người vui nhất, cậu cứ lắc lư rồi lại nhảy choi choi trên cát. Niềm vui lan ra khắp đảo, vừa tắm mưa, chúng tôi tranh thủ lấy tất cả những gì có thể đựng được đưa ra hứng nước. Cơn mưa đầu mùa là món quà tặng hào phóng của thiên nhiên, tắm gội và gột rửa đi tất cả. Đám lá bàng vuông rung lên trong gió, sóng từng đợt đập ì ùm vào bờ kè, tiếng côn trùng râm ran trộn vào tiếng mưa rơi, tất cả đã tạo nên một bản hòa tấu sôi động, hồn nhiên. Đêm Trường Sa ấy, chúng tôi được thỏa thuê trong một bữa tiệc tắm mưa.Thật hạnh phúc bởi mỗi sớm mai lên được ngắm nhìn đảo nhỏ thân yêu với sự sáng trong, tươi mới, dịu mát đến xao lòng. Những ngày sống ở đây chúng tôi mới thực sự thấy được giá trị của những cơn mưa. Đi qua cơn khát dài của mùa khô nơi đầu cực Đông Tổ quốc, lòng tôi lại canh cánh thương cái hanh hao bụi đỏ nơi phía đại ngàn Trường Sơn.

Mùa mưa ở Tây Nguyên…

Cũng như ở Trường Sa, trên cao nguyên mùa mưa năm nay đến muộn. Đối với đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên - nước là một biểu tượng thiêng liêng của sự sống. Đến với Tây Nguyên thời mở cửa, khi những nương rẫy cà phê, cao su đang được mở rộng và trải dài theo cánh chim chơ rao; cuối mùa khô khi những hồ đập cũng đã đi vào mực nước chết thì những giọt mưa đầu mùa còn quý hơn vàng. Sáu tháng mùa khô đã từ từ khép lại. Cơn mưa đầu mùa thật hối hả. Những hạt mưa hồn nhiên nông nổi đang tung tóe giữa trời. Mây sà xuống thấp, gió ào ào như thác cuốn tung mù bụi đỏ, rồi mưa mù trời cuốn phăng từng mảng đất đỏ nơi triền dốc. Cả một thảo nguyên mênh mang tràn ngập tiếng mưa. Mưa như hiểu lòng người, như muốn trả lại cho tất cả sự chờ đợi, khát khao, mong mỏi. Những chàng trai, cô gái Êđê ào ra từ những ngôi nhà dài hồn nhiên tắm mưa. Tiếng mưa như đánh thức những tiềm tàng phập phồng ẩn náu trong mỗi con người. Những tấm lưng trần của người con trai, vồng ngực căng tròn của thiếu nữ Bahnar như được tiếp thêm sinh lực mới. Mưa đã trả lại màu xanh tươi cho đại ngàn, tưới tắm cho ruộng nương, cây cỏ và con cá con tôm được vẫy vùng thỏa thuê. Tây Nguyên mùa mưa - mùa tắm gội, từng hạt cảm xúc thấm sâu và lan tỏa trong tôi “Tây Nguyên vào mùa mưa em ơi/ Lúc trầm tĩnh, lúc ào ào hối hả/ Như chàng trai Đam San có phép thần kỳ lạ/ Cho đại ngàn xanh màu mỡ phù sa”. Đi giữa cơn mưa đầu mùa, đi giữa màu xanh hoa cỏ và cây trái, lòng tôi chợt se lại khi nhớ về những khoảnh khắc đợi mưa ở Trường Sa. Hạt mưa vẫn thầm lặng đi về giữa hai đầu thương nhớ. Tiến Đạt - chàng trai đất Cam Ranh tâm sự: “Khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, điều em mong ước là được ở lại làm công dân của Trường Sa. Ở đây đã có nhiều người đồng hương quê em ra ngoài này định cư”. Khát khao đó sẽ là sự thật và đó cũng là điều mong mỏi của nhiều bạn trẻ, bởi lẽ giờ đây khoảng cách giữa đất liền và đảo đâu còn xa nữa. Trường Sa - Tây Nguyên, nơi hai đầu tít tắp ấy, ngày mỗi ngày đang gần lắm với nhau. Biển cho ta hương vị mặn mòi, rừng cho ta hương cà phê lan tỏa. Tuổi trẻ hôm nay với bao điều mơ ước, khát vọng được khẳng định mình, được khám phá những tiềm năng từ trong lòng đất và sâu thẳm dưới đáy đại dương.

Mưa Tây Nguyên, mưa Trường Sa - dòng cảm xúc ấy cứ dào dạt vỗ trong tôi. Cũng là những cơn mưa của quê hương mình sao mà lắng sâu đến vậy. Tháng sáu mùa mưa, dòng Srêpôk cuồn cuộn tung bọt trắng giữa đại ngàn xanh ngút, cũng chính là lúc ở nơi xa ấy đồng đội tôi không còn phải thao thức chờ mưa nữa.

 

NHỮNG ĐIỀU KHÔNG PHẢI AI CŨNG BIẾT ghi chép của H’LINH NIÊ - CHƯ YANG SIN SỐ 335 THÁNG 7 NĂM 2020

 

 

Cổ tích Tây Nguyên kể rằng có một người đi săn lạc rừng, phải leo lên một cành cây cổ thụ để ngủ đêm. Chẳng may gốc cây tối đó lại là nơi tụ tập chia mồi của bầy thú rừng. Người đi săn chứng kiến sự tranh giành giữa những con thú non. Có con sói nhỏ yếu thế bị sát thương nặng, sói mẹ vặt một loại lá rừng đem về cho ăn khiến sói con hồi tỉnh. Sáng hôm sau người thợ săn bứng cả cây ấy về trồng trong rẫy, từ đó ai trong buôn làng có bệnh gì cứ đến hái lá cây ăn sẽ khỏi…

Đó là câu chuyện ngày xửa ngày xưa bà kể cháu nghe trong ánh lửa bập bùng tỏ mờ bên bếp lửa trên nhà sàn. Đó cũng là phương thuốc tự cứu mình bằng cây lá, củ, quả rừng từ xa xưa. Ngày nay, bà con các dân tộc Tây Nguyên đã biết khi ốm đau, sinh nở phải đến trạm y tế cho các bác sỹ thăm khám và cho thuốc, bệnh nặng cần phải nằm viện để điều trị. Những cây lá thuốc quý trong rừng đại ngàn, cũng được ngành Đông y quan tâm, điều chế ngày một nhiều hơn những loại thuốc từ thảo dược, để an lành thêm cho việc trị bệnh. Ngành y, nhất là tại các bệnh viện, nơi chữa trực tiếp cho nhiều loại bệnh tật, nhưng không phải khoa nào cũng có thể kết hợp Đông – Tây y, hai trong những khoa ấy là khoa cấp cứu và khoa ung bướu.

         Thật tình mà nói, ở thời buổi nào sức khỏe cũng là vàng. Không ai muốn có ngày phải bước chân vô bệnh viện làm gì, bởi có những thứ bệnh tật chìa ra cả đống vàng cũng không xua nó đi được. Chẳng thế mà vì cái chuyện hoành hành đến dã man của Cô Vy (vi rút corona) quỷ quái ấy, hàng triệu người  bỏ xứ ra đi đến những nước giàu có, tưởng là văn minh bậc nhất, cũng đã phải quay về trông cậy vào tấm lòng và ý thức trách nhiệm của nhà nước mình, mà trên hết là của những thiên thần áo trắng màu mây, áo xanh màu cỏ đó sao? Cũng trong đại dịch Covid-19, khắp thế giới tri ân những lương y áo trắng. Vẫn là những Con Người mang trái tim đỏ màu máu, vẫn những Con Người có cha mẹ già, con dại, thậm chí hoãn cả ngày vui nên đôi để lăn mình vào chống dịch, đảm bảo sự an bình của Đất nước và người dân. Ừ, đó là những ngày căng như giây đàn của cả nước. Nhưng còn nhiều điều ngày nào cũng diễn ra đâu đó ở trong những bệnh viện mà không phải ai cũng biết.

Có lẽ điều tiếng nhiều nhất trong ngành y chính là ở Khoa Cấp cứu, nơi đầu tiên tiếp nhận bệnh nhân, hầu hết là những trường hợp nặng, đủ mọi loại bệnh (cấp cứu kia mà). Không ít lần người ta nghe người nhà bệnh nhân kêu ca vì sự chậm thăm khám, nào là “không có tiền lót tay thì… hãy đợi đấy”, nào là “phân biệt đối xử” nào là “chẩn đoán sai bệnh người nhà tôi”… Cũng chẳng thiếu những lần báo chí đưa tin các vụ hành hung nhân viên y tế của những kẻ quá khích. Thậm chí những kẻ đánh nhau gây thương tích rồi đưa vào bệnh viện cấp cứu, vẫn đuổi theo truy sát, khiến các y bác sỹ bị vạ lây. Ngay Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên mới chính thức đi vào hoạt động vừa qua “tuổi thôi nôi”, cũng đã bị báo chí soi mói điều này điều nọ. Thế nên bước chân vào Khoa Cấp cứu, thấy ngay một chiến sỹ công an mặc cảnh phục đầy đủ quân hàm, ngồi ở bàn hội chẩn, có hơi giật mình một chút, rồi cũng… à, hiểu ra (như vụ tháng 5/2020, mấy kẻ phê ma túy tự chặt cụt ngón tay, chở vào cấp cứu, đánh bảo vệ, rồi lại tự chở nhau ra, trên đường còn tông chết một phụ nữ…), phải có công an để tham gia xử lý.

Cái nóng 36oC lóa mắt, xạm da cháy cây lá của mùa hạ cao nguyên ở ngoài kia, dường như không ảnh hưởng gì lắm tới gian phòng rộng, sạch bóng (gấp đôi so với phòng cấp cứu vàng khè cũ kỹ, chật chội ở bệnh viện tỉnh trước đây), với hàng chục chiếc quạt quay tít mù hết tốc độ. Không thấy tình trạng chật cứng người như mấy lần vào bệnh viện tỉnh thăm ai đó cấp cứu (có nghĩa là người bệnh đã được chuyển nhanh về các khoa điều trị hoặc mổ). Những bước chân áo trắng lướt nhẹ, nhanh nhẹn; tiếng dụng cụ y tế loảng xoảng quanh một chiếc giường; những gương mặt lo âu, phấp phỏng của người nhà; mấy điều dưỡng xúm xít chuẩn bị cho việc chuyển người bệnh về khoa…

Trừ những bệnh tật thông thường đến các phòng khám, tùy theo nặng nhẹ mà cho thuốc về hay nhập viện để điều trị, thì như đã nói ở trên, Khoa Cấp cứu của mọi bệnh viện là nơi đầu tiên tiếp xúc và xử lý các trường hợp nhập viện vì bệnh quá nặng, sau đó mới đưa về các khoa chuyên môn để tiếp tục can thiệp sâu. Sơ cứu và phân loại bệnh là yếu tố vô cùng quan trọng, quyết định chính xác hướng điều trị, chỉ định mổ… cho bệnh nhân, đều bắt đầu từ khoa cấp cứu. Không được nhầm lẫn hay sai sót.

83 cán bộ nhân viên của Khoa Cấp cứu Bệnh viện Vùng Tây Nguyên, gồm 14 bác sỹ đa khoa, 64 điều dưỡng, 5 hộ lý, trong số này có 64 phụ nữ, đều còn rất trẻ. Họ thật sự chẳng còn nhớ mình đã tham gia xử lý bao nhiêu ca bệnh, kể cả bác sỹ Trưởng khoa Nguyễn Quang Sơn, Điều dưỡng trưởng Lê Thị Tuyền hay nữ điều dưỡng người dân tộc Êđê H’Nuôl Niê (khoa có 5 bác sỹ, 10 điều dưỡng là người dân tộc. Bệnh nhân người dân tộc đến đây, nghe tiếng “của mình” yên tâm hẳn)… Bởi “cứ người bệnh đến là mình phải cấp cứu thôi”, mà toàn những vụ khiến người nghe “dựng tóc gáy”… Sơ sơ như gần đây, ngày 03.6.2020, xử lý thành công một bé 12 tháng tuổi ở Hòa Khánh, không có hậu môn, đã chuyển bệnh viện Nhi Đồng thành phố Hồ Chí Minh tái tạo, về lại bị mẹ tâm thần bất ổn cắt ống đại tiện dẫn lưu, lòi hết ruột non ruột già. Hay trường hợp H’Đương Enuôl ở huyện Cư Kuin, hái tiêu ngã, bị cành cây đâm xuyên tai… phải xử lý tất tần tật mọi việc trước khi chuyển lên tuyến trên. Ừ, mà mình đi khám bệnh, nếu được chỉ định siêu âm hay xét nghiệm, chụp X quang… phải chạy hết chỗ này đến chỗ khác, chứ ở Khoa Cấp cứu tất cả phải làm đủ tại chỗ, từ đơn giản là bắt mạch, đo huyết áp, băng bó vết thương, làm giảm đau, tiêm phòng uốn ván, đến thở ôxy, điện tâm, điện não… cả mời các khoa về hội chẩn. Mọi thứ đều phải thực hiện gấp để còn định hướng chuyển khoa điều trị.

Hành lang di chuyển trong bệnh viện vừa dốc, vừa trơn, người khỏe mạnh, một mình đi không đã thấy khó giữ bước chân. Vậy mà  điều dưỡng của khoa đa số là nữ, có ngày chị em phải đẩy băng ca chuyển bệnh lên xuống đi khắp bệnh viện (rộng 12 ha) gần 10 km. Năm 2019, khoa cấp cứu cho 66.000 bệnh nhân (chỉ có 197 bệnh nhân tử vong). Có ngày hơn 60 ca bệnh nặng. Đã là phụ nữ tất nhiên phải đi cùng thiên chức làm mẹ. Không ít chị vì áp lực công việc mà sảy thai, sinh non, chân giãn tĩnh mạch; chưa kể mẹ đơn thân phải gửi con cho hàng xóm để nhận ca trực... nhưng vẫn phải đi làm, vì không đủ nhân lực. Ao ước có cái xe điện để rút ngắn thời gian chuyển khoa và an toàn cho cả bệnh nhân lẫn điều dưỡng có lẽ là điều quá xa vời, khi bệnh viện đang phải tự chủ mọi nguồn kinh phí thu chi. Vất vả nhất, nguy hiểm nhất là ở Khoa Cấp cứu nên chẳng ai muốn về (một ca trực đêm không ngủ với toàn những bệnh nhân nặng, chỉ được bồi dưỡng chưa bằng một ngày công hái cafe). Phải kể thêm cả sự bất hợp lý của chính sách lương, bác sỹ học 7-8 năm với điều dưỡng đại học 4 năm, ra trường lương khởi điểm cũng chỉ bằng nhau 3,8 triệu đồng (?).

Vậy mà họ vẫn ấp ủ nguyện vọng được đi học, tập huấn để nâng cao chuyên môn, kể cả làm đề tài khoa học “ Nghiên cứu nồng độ NT.Pro BNP trên bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp” đã được nghiệm thu… Vất vả vậy, họ chỉ mong muốn đơn giản là mong bệnh nhân và người nhà hiểu và thông cảm, không có chuyện vòi tiền ai ở đây. Hãy bình tĩnh, để các bác sỹ và điều dưỡng cũng bình tĩnh, hội chẩn nhanh nhất, yên tâm xử lý nhanh nhất từng ca bệnh,  mà không phải lúc nào cũng ngay ngáy lo ngại gặp những người quá khích. Mong có đủ, có thêm nhân lực để kịp thời cấp cứu cho bệnh nhân (bởi toàn bệnh nặng). Rồi có thêm trang thiết bị máy móc (như siêu âm, X quang tại chỗ), thậm chí đơn giản là đủ những chiếc găng tay y tế để phục vụ người bệnh. Tất nhiên có cả việc cải thiện đời sống một cách chính đáng thông qua các dịch vụ thăm khám, cải cách chế độ lương và thù lao... Nghe mà thương!

Rời căn phòng mát rượi của Khoa Cấp cứu, gặp ngay cái nóng hầm hập của đất trời táp vào đuổi theo những hành lang dốc và trơn trượt, cùng lúc với nữ điều dưỡng nhỏ người cố ghì chiếc băng ca nặng để đưa bệnh nhân chuyển khoa, tôi sang Khoa Ung bướu.

Đã từng trải nghiệm trong “phòng theo yêu cầu” chật cứng 30 bệnh nhân ở hậu phẫu Bệnh viện Ung bướu thành phố Hồ Chí Minh (với 1 nhà vệ sinh, vài cái máy lạnh lẫn quạt máy cũ kỹ vù vù quay tít vẫn không làm giảm được sự ngột ngạt), tôi bất ngờ với những căn phòng sáng choang cũng gọi là “chật, chỉ đủ kê giường và tủ đồ” (theo lời điều dưỡng Hoàng Thị Mỹ Trang Adrơng người buôn Jù) cho 8 bệnh nhân nặng. Thoáng và sạch (đúng nghĩa sạch như bệnh viện). Tầng trên là bệnh nhẹ, tầng dưới gồm toàn các bệnh nhân nặng, như Y Hòa ở buôn Ea Hra, Cư Kuin, gày đét, ung thư phổi, nằm điều trị đã 2 tháng, nhưng chỉ là uống thuốc cầm cự chứ chưa chắc đã có cơ hội thoát bệnh. Có cả những bé em mới 3 tuổi bị u não không biết có còn cơ hội được lớn lên, nữ bệnh nhân ung thư tử cung mất đi thiên chức làm mẹ… nhìn thấy xót thương mà tận tụy, đúng như câu thơ đâu đó, rằng “Khi đặt ống nghe lên trái tim người bệnh, tim phập phù làm đau nhói tim ta”. Khoa có 153 giường, thì hiện tại đã có từ 130-140 bệnh nhân nằm hóa trị, phẫu trị, uống đồng vị phóng xạ hay bệnh nặng nhưng chỉ uống thuốc như Y Hòa.

Năm 2019, bệnh nhân đến khám là 25.516 lượt, điều trị nội trú là 4.579 lượt. Tổng số đã phẫu thuật 1.152 ca… quả là những con số biết nói. Điều dưỡng trưởng Nguyễn Thị Lệ Thủy buồn hẳn khi nói “không hiểu vì sao gần đây số bệnh nhân vào điều trị ung thư tăng cao hơn”. Mặc dù khoa đã có thể triển khai nhiều kỹ thuật mới mà từ trước đến nay chưa từng được thực hiện tại Đắk Lắk, như cắt thanh quản, phẫu thuật nội soi tuyến giáp, nạo hạch cắt tuyến giáp, phẫu thuật ung thư các tuyến môi, mang tai, hàm, lưỡi… kèm tạo hình, điều trị nhắm trúng đích một số bệnh như ung thư vú, phổi, trực tràng… nhưng chắc chắn tỷ lệ đi khám và điều trị ở thành phố Hồ Chí Minh cũng rất cao. Bởi Khoa mới chỉ thực hiện được hóa trị, chứ xạ trị thì chưa có máy.

Cán bộ chuyên môn của Khoa hiện có 10 bác sỹ, 33 điều dưỡng và 5 hộ lý, vừa khám vừa điều trị. Dù là chưa đủ nhân lực, Khoa vẫn là một tập thể tiên tiến, có nhân viên được Sở Y tế tặng giấy khen, thực hiện đúng với phương châm “Bệnh viện là nhà, bệnh nhân như người thân”. Chuyển một người bệnh lên tuyến trên, hay tiễn một bệnh nhân giai đoạn cuối trở về với gia đình, không chút nhẹ mình mà lòng nặng trĩu bởi sự bất lực trước căn bệnh bị dân gian coi là “tứ chứng nan y”. Day dứt với suy nghĩ sao họ không đến sớm hơn? Vậy nên dù thiếu thiết bị, lương và thù lao ca trực, ca mổ thấp, họ vẫn bên nhau tận tụy với người bệnh, với nghề.

Sắp tới Bệnh viện sẽ thành lập Trung tâm Ung bướu dự liệu có 400 giường bệnh, hy vọng có thêm cả máy xạ trị để điều trị được cho nhiều bệnh nhân, với nhiều phương pháp hiệu quả hơn. Nhất là làm sao để truyền thông đến được với nhiều người dân, đặc biệt là bà con các dân tộc thiểu số, để đến viện tầm soát ung thư sớm hơn, giành lấy cơ hội được sống. Đừng để vì sự thiếu hiểu biết và cái nghèo đeo bám, dẫn đến bệnh tới giai đoạn cuối mới đi khám, làm sao chữa trị (tỷ lệ bệnh nhân người dân tộc không nhiều, nhưng lại lắm ca bệnh nặng).

Ở Khoa Ung bướu, tôi tình cờ đọc được cuốn sổ ghi những buổi họp cuối mỗi tháng của Khoa với người nhà bệnh nhân, lần nào cũng thấy có bác sỹ Trưởng khoa tham dự. Không chỉ lắng nghe ý kiến, những đề xuất của người nuôi bệnh, mà còn bày tỏ tình cảm, trần tình những điều lực bất tòng tâm, để tìm được tiếng nói chung giữa người chữa trị và được chữa trị (nghe nói điều này là quy định chung của cả Bệnh viện). Bởi với căn bệnh ung thư, yếu tố tinh thần ở người bệnh và sự tin tưởng vào bác sỹ chiếm một phần quan trọng không kém trong việc trị liệu.

Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên đảm nhận không chỉ nhiệm vụ y tế của vùng, mà còn làm cả nhiệm vụ quốc tế với các nước bạn lân cận. Tiếng là thế nhưng mọi trang thiết bị là do kinh phí địa phương chịu trách nhiệm, trong khi bệnh viện phải thực hiện tự chủ hoàn toàn chi thường xuyên. Hơn một năm qua, từ chỗ tiếp nhận ban đầu 800 giường bệnh, nay đã có thể điều trị tại chỗ được tới 1.912 bệnh nhân cùng một lúc, cam kết không phải nằm ghép. Cũng như mỗi ngày khám và cho thuốc 1.200 lượt bệnh nhân. Đợt phòng chống Corona vừa qua (chắc vì “cô ấy” quá sợ nắng gió khốc liệt của cao nguyên) Đắk Lắk may mắn chỉ có 95 bệnh nhân bị cách ly, nhưng vẫn được trang bị 10 máy thở, máy điều trị ECMO và có thể cùng với hai đơn vị nữa trong tỉnh là Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên và Trung tâm Phòng chống dịch bệnh, xét nghiệm ngay tại chỗ.

Còn nhiều việc phải làm, nhiều điều cần chấn chỉnh và cải tiến, nhưng tập thể những chiến sỹ áo trắng của Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên vẫn đã và đang đoàn kết bên nhau để cùng chiến đấu với bệnh tật, bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, nâng cao nghiệp vụ chuyên môn bằng nghiên cứu khoa học để có những ca cứu sống bệnh nhân hiểm nghèo, làm nên niềm tự hào của ngành y tế miền cao nguyên đất đỏ. Đồng thời họ cũng chẳng quên những suất ăn miễn phí cho người nghèo, cùng những nhà hảo tâm hỗ trợ cho những ca bệnh nan y.

Một cơn mưa rào ngắn vừa ào ào trút xuống. Mặt đường vẫn hầm hập bốc lên hơi nóng, nhưng không gian dịu mát hẳn lại. Trên tầng ai đó vừa mở toang cánh cửa sổ màu trắng. Dường như đất trời cũng muốn giải tỏa cho cả các y bác sỹ lẫn người bệnh một chút bức bối. Mới tiếp cận với hai khoa mà se thắt cả tâm trạng bởi cảm kích tấm lòng của những Thiên thần áo trắng, với những “trái tim thầy thuốc mênh mông tình người”. Đồng thời cũng sáng ra nhiều điều khó khăn mà đội ngũ bác sỹ, điều dưỡng, hộ lý… của các bệnh viện phải nhẫn nại chịu đựng, chỉ để cứu người. 

Chắc chắn là không phải mọi điều đều đã tốt đẹp. Thiết bị y tế còn thiếu, trình độ nghiệp vụ vẫn cần phải được nâng tầm, nhân lực phục vụ chưa đủ, đâu đó vẫn còn có những “con sâu làm rầu nồi canh”. Nhưng trên hết, y đức của mọi nhân viên y tế đã được tôi rèn trong thời dịch COVID-19 vừa qua, để tự xác định được vị trí và hình ảnh của mình trước cộng đồng.

 

     Tháng 6, mùa hạ 2020

BA GIỜ SÁNG truyện ngắn của TRẦN BĂNG KHUÊ - CHƯ YANG SIN SỐ 335 THÁNG 7 NĂM 2020

 

 

1.

Tôi bị đánh thức bởi một cơn gió xa. Rồi gần lại. Sau đó tập hợp thành bầy gió quần nhau trên mái nhà. Cũng không hẳn là tôi bị đánh thức bởi một cơn gió. Có thể là thứ khác. Một cơn ác mộng chẳng hạn. Tôi nhớ lại giấc mơ sau khi mở mắt, lẩn thẩn nghĩ, "không nên kéo dài những cơn ác mộng, cần phải tỉnh thức ngay".

Tôi ngồi dậy. Dựa lưng vào bức tường lạnh. Nghe gió quật nhau như lũ quỷ ham chơi. Âm thanh của gió thật không dễ chịu chút nào. Hồi tưởng đó là một thói quen của con người, (hoặc không phải), kể cả một cơn ác mộng. Tôi đang nhớ lại từng hoạt cảnh mà cơn ác mộng xảy ra. Có vài chi tiết tôi quên. Nhưng thứ khiến tôi phải quyết định dòng ý thức của mình trong khi đang ngủ thì tôi nhớ rõ mồn một. Một cuộc rượt đuổi. Một cuộc tháo chạy giữa một con người với một con người, giữa một con người với bầy nhân dạng không rõ hình thù phía sau. Kẻ bị rượt đuổi là tôi. (dĩ nhiên).

Sau ba giờ sáng. Tôi bật dậy rời khỏi giường. Có thể (hoặc nên) rời khỏi giường sau ba giờ sáng. Trước đó là giờ của quỷ dữ. Tôi cho rằng vậy. Khi mặt trời bắt đầu le lói. Bình minh, khoảnh khắc tôi luôn háo hức mong chờ. Ít ra, ánh sáng có thể xua tan bớt đêm tối, kể cả cơn ác mộng vô duyên cớ theo đuổi tôi từ bé đến giờ. Nhiều lần, tôi nói với chồng tôi về việc tôi bị một ai đó rượt đuổi trong giấc mơ. Anh ấy hờ hững, mỉm cười, rồi chăm chỉ nhìn vào màn hình máy tính, tay phải di con chuột không biết mỏi. Tôi cũng không bao giờ kể về sự việc này với chồng nữa. Tôi chỉ nói về những buổi bình minh tươi đẹp, rạng rỡ, bình yên trên biển. Hiển nhiên, chúng hệt như một giấc mơ tôi đã từng trải nghiệm khá nhiều lần nhưng chưa bao giờ thỏa mãn. Tôi muốn nó lặp đi lặp lại hàng ngày. Tôi muốn nghe tiếng sóng biển (thay vì tiếng gió) dồn dập trên mái nhà.

Trời sáng rõ dần, khi ba giờ đi qua, số bốn, số năm điểm nhịp tích tắc từ chiếc đồng hồ. Cánh cửa nhà tôi không còn màu đen. Tiếng người cũng bắt đầu râm ran cùng với tiếng xe máy, và tiếng ho của người già, người trẻ. Họ vẫn còn nấp trong chăn êm nệm ấm thêm một chút xíu thời gian nữa. Chẳng ai bận lòng lắng nghe tiếng chó sủa. Nhưng tôi thì rảnh rỗi đếm tiếng gà gáy, chơi trò định vị âm thanh. Tôi nhớ, tôi đã rời nhà đi khá lâu. Xứ ấy, tuyệt nhiên không có tiếng chó sủa hoặc tiếng gà gáy. Thật khó hiểu về sự khác biệt này. Nhưng ít ra, ở đó có những bình minh trên biển mà tôi hình dung đến. Và tôi thì không cần phải thức dậy (hoặc bị đánh thức dậy) lúc ba, bốn giờ sáng.

2.

Lần thứ hai từ khi trở về nhà, tôi bật dậy nhìn đồng hồ. (có thể đã thành thói quen). Lại ba giờ sáng. Đúng ba giờ sáng. Không phải vì một cơn ác mộng. Tôi không nói rõ nguyên nhân đâu. Có những nguyên nhân ai cũng biết cả rồi (chỉ còn chờ hệ quả). Tôi cố chợp mắt lại. Trên đầu tôi vẫn còn khá nhiều gió. Ngoài cửa, ánh sáng vẫn mê mải trong giấc mộng của mình. Hẳn là giấc mộng đẹp (có thể là không). Chưa đến lúc ánh sáng chơi trò chơi lấp lánh như sự giả dối.

Thật khó để chợp mắt lại. Năm, mười, mười lăm, hai mươi. Tôi không chơi trò trốn tìm như thuở nhỏ. Tôi đang đếm con số. Tôi đang đếm nhịp tích tắc của chiếc kim đồng hồ nhích dần. Thời gian nặng trĩu quá. Quá ba (bốn, hoặc năm) giờ, những âm thanh quen thuộc của một buổi sáng bắt đầu náo nhiệt. Tôi vẫn không thể chợp mắt trở lại. Chẳng phải vì nguyên nhân lần trước khi tôi thức giấc lúc ba giờ sáng. (tôi vẫn không muốn nói nguyên nhân).

Tôi bật dậy như lò xo, tung chăn, rời khỏi giường, đi xuống bếp. Vệ sinh cá nhân xong, tôi nghĩ, tôi phải làm món điểm tâm sáng. Đã quá năm giờ một chút. Hơn sáu giờ, trẻ con trong nhà phải đi học. Tôi sẽ làm món điểm tâm cho chúng. Bình thường, mẹ tôi thức dậy sớm nhất (và cũng là người làm điểm tâm sáng cho mấy đứa trẻ con vài ngày trong tuần). Lần này, tôi bật bếp. Sáu giờ, tiếng dép lê của mẹ đã lẹt xẹt. Mẹ bất ngờ, hỏi vội "không ngủ được hả con?". Tôi trả lời, "thật khó để chợp mắt lại sau khi tỉnh giấc lúc ba giờ sáng". Mẹ tôi tính dò hỏi nguyên nhân. Chỉ cần nhìn mắt mẹ là biết. Tôi vẫn không định nói. (Có những nguyên nhân mà ai cũng biết. Nhưng cũng có nguyên nhân không ai biết, bởi vì thật ra nó sẽ chẳng mới mẻ hay thú vị gì cả).

Mẹ tôi lặng lẽ đi pha cốc nước mật ong ấm buổi sáng. Tôi thấy mẹ rót hơi nhiều mật ong vào cốc. Tôi nhắc mẹ, "chỉ cần một thìa là đủ, mẹ nên vắt thêm vài giọt chanh và hòa với nước nóng sẽ rất tốt". Mẹ quay sang lục tủ lạnh, lẩm bẩm "hình như không còn quả chanh nào". Mẹ vừa khuấy chiếc thìa trong cốc mật ong. Âm thanh thật là vắng. Trời cũng đã sáng hẳn. Mẹ không thắc mắc nguyên nhân tại sao tôi thức dậy lúc ba giờ sáng nữa. Mẹ quay lưng đi lên nhà. Tôi nói với theo khi cũng vừa tắt bếp, xong bữa điểm tâm, "mẹ thức bọn trẻ con dậy ăn sáng, đi học giúp con". (Trẻ con thường mê ngủ, tiết trời lành lạnh này chúng càng lười rời khỏi chăn, và luôn luôn phải có người lớn đánh thức).

3.
Gió vẫn rộn ràng. Ánh sáng đã bắt đầu tỏa lan. Rạng rỡ. (Mặt trời lúc nào chẳng rạng rỡ). Những âm thanh khác chen chúc nhau chật chội. Bọn gà trống vẫn còn gáy. Tôi đã xong bữa điểm tâm của mình. Trẻ con đi học hết. Mẹ tôi cũng lục đục với những công việc quen thuộc không tên trong nhà, dưới bếp, sau vườn. Người phụ nữ nào hình như cũng vậy. Thế hệ trước hay sau gì cũng vậy. Nhưng thật đáng tiếc, thỉnh thoảng tôi thấy họ vẫn buồn.

Lúc này, tôi chưa rời khỏi nhà được. Hẵng còn sớm. Hàng quán cũng bận bịu chuẩn bị kê bàn ghế. Tôi hình dung một cốc cà phê nóng, và nghĩ về cung giờ kỳ quặc ấy. Chúng hệt như đã được tính toán, sắp đặt trước vậy.

Chúng mang dấu hiệu nào đó của tỉnh và thức.

Ồn ào và lặng lẽ. (Đừng tưởng tượng về những con sóng tình yêu bạc đầu). Chẳng có tình yêu nào thực sự đẹp như thế. Tôi nhớ tối qua, khi tôi trở về lúc chín giờ. Cha tôi nằm ngoài phòng khách. Mắt chăm chú dán vào chiếc smartphone. Tôi bước nhanh qua phòng mẹ, mẹ đã xoay mặt vào tường thiu thiu giấc. Đáng tiếc, người ta sống với nhau cả một đời sáu mươi năm tuổi cũng chỉ có vậy thôi.

Tôi nghĩ lại khoảnh khắc lúc ba giờ sáng, (giờ bên kia đại dương), chồng tôi vẫn còn nhắn tin, "đừng thức khuya quá". Hoá ra anh ấy vẫn nghĩ rằng tôi đang mộng mị, chờ đợi một bình minh rực rỡ trên biển như tôi vẫn hằng mong muốn. Không, lúc này đây, tôi nói với anh về cung giờ mà tôi đã từng định vị cho một nhân vật nào đó. J hoặc Ju. Và những bức tường của anh nhà báo không có tên. Kể cả bức tường lạnh trong chai Tequila tôi từng muốn đập vỡ không thương tiếc. Sau đó là sự gợi nhắc về câu chuyện "ngày cuối cùng của một tử tù" của V. Hugo. Hình như anh ta cũng bị đưa đi vào lúc ba, bốn giờ sáng thì phải?

Tôi nghĩ, tôi cần phải ra phố làm cốc cà phê cho ấm dạ dày, sưởi nắng, quan sát thế giới bên ngoài. Và nghĩ về nguyên nhân tôi thức dậy lúc ba giờ sáng (thật rảnh rỗi). Lần trước, tôi thức dậy bởi vì cơn ác mộng, bị rượt đuổi. Tôi rất sợ những cơn ác mộng xấu xí như thế. Còn lần này, hẳn là mẹ tôi sẽ phì cười nếu tôi trả lời nguyên nhân thức dậy lúc ba, bốn giờ sáng của tôi. Thôi, tốt nhất tôi nên im lặng. Vì có khi tôi trả lời mẹ một nguyên nhân hài hước để mẹ tôi cười, (nhưng với tôi thì không). Có những cơn ác mộng thường xuất hiện và kéo dài từ ba, bốn giờ sáng cho đến khi mặt trời tỏa rạng làm thứ hào quang buồn tẻ nào đó cũng trở nên lấp lánh một cách hợm hĩnh.